พายุหกเหลี่ยมของดาวเสาร์: ความลับที่ยังคงหมุนอยู่ที่ขั้วโลก

ปรากฏการณ์ที่ไม่เหมือนที่ไหนในระบบสุริยะ

บนดาวเสาร์ มีสิ่งที่ไม่มีใครเคยเห็นที่ไหนในระบบสุริยะ — พายุหกเหลี่ยมยักษ์ ที่ขั้วโลกเหนือ วงรอบนี้กว้างเกือบสี่หมื่นกิโลเมตร กว้างกว่าเส้นผ่านศูนย์กลางของโลกถึงสองเท่า ภายในพายุหกเหลี่ยมนี้สามารถขึ้นได้ทั้งโลก พร้อมกับมีเมฆหมุนวนอย่างรุนแรงที่ขอบเขตรูปหกเหลี่ยม

นักดาราศาสตร์ค้นพบโครงสร้างนี้ครั้งแรกจากยานวอยเอจเจอร์ 1 ในปี 1981 แต่ได้ข้อมูลละเอียดเป็นครั้งแรกจากยานแคสสินีที่โคจรรอบดาวเสาร์ตั้งแต่ปี 2004 จนถึง 2017 ยานแคสสินีถ่ายภาพพายุนี้ได้ในรายละเอียดที่ไม่เคยมีมาก่อน

ทำไมถึงเป็นรูปหกเหลี่ยม?

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดคือ — ทำไมพายุนี้ถึงมีรูปทรงเป็นหกเหลี่ยม? บนโลกและดาวเคราะห์อื่น ๆ พายุหมุนวนมักจะเป็นวงกลมหรือรูปแบบอื่น ไม่ใช่รูปเรขาคณิตที่มีมุมเท่าอย่างสมบูรณ์แบบ

นักวิจัยจำลองพายุนี้ในห้องแล็บและพบว่า เมื่อก๊าซหมุนวนในความเร็วที่เหมาะสมภายในขอบเขตที่มี "ผนัง" ของกระแสลมที่แตกต่างกัน มันจะเกิดรูปทรงหกเหลี่ยมขึ้นมาตามธรรมชาติ เหมือนกับการทดลองในห้องปฏิบัติการที่ใช้ถังหมุนและของเหลวต่างความเร็ว

ความเร็วลมที่ขอบเขตของพายุหกเหลี่ยมสูงถึง 450 กิโลเมตรต่อชั่วโมง ซึ่งเร็วกว่าพายุเฮอริเคนรุนแรงที่สุดบนโลกหลายเท่า

สิ่งที่ยานแคสสินีค้นพบ

ข้อมูลจากยานแคสสินีเผยให้เห็นว่า พายุหกเหลี่ยมไม่ได้เป็นเพียงโครงสร้างผิวเผิน แต่มี รากลึกลงไปในชั้นบรรยากาศ หลายร้อยกิโลเมตร ภายในพายุยังมีพายุหมุนวนขนาดเล็กกว่าหลายตัวที่โคจรอยู่รอบ ๆ

น่าสนใจกว่านั้นคือ ยานแคสสินีตรวจพบว่ามี กระแสอากาศที่ไหลออกจากขั้วโลกใต้ ของดาวเสาร์เช่นกัน ซึ่งบ่งชี้ว่าดาวเสาร์อาจมีกิจกรรมพายุที่ขั้วทั้งสองข้าง แม้ว่าขั้วใต้จะไม่มีรูปหกเหลี่ยมที่ชัดเจนเท่าขั้วเหนือ

สำหรับผู้ที่สนใจภารกิจสำรวจดาวเคราะห์ ลองอ่านเพิ่มเติมได้ที่ ภารกิจสำรวจดาวอังคาร ปี 2026 ที่กล่าวถึงความก้าวหน้าของการสำรวจดาวเคราะห์ในระบบสุริยะ

ความแตกต่างระหว่างขั้วโลกเหนือและใต้

ขั้วโลกเหนือของดาวเสาร์มีพายุหกเหลี่ยมที่เสถียรมากว่า 40 ปี ในขณะที่ขั้วโลกใต้มีพายุหมุนวนที่แตกต่างกัน นักวิทยาศาสตร์ยังไม่เข้าใจว่าทำไมจึงเป็นเช่นนี้ บางทฤษฎีเสนอว่าอาจเกี่ยวข้องกับ ความแตกต่างของมุมการเอียงของแกนดาวเสาร์ ต่อระนาบวงโคจร

ยิ่งน่าสนใจเมื่อพิจารณาว่า ดาวเสาร์ใช้เวลาหมุนรอบตัวเองเพียง 10 ชั่วโมงครึ่ง แต่มีพายุขนาดมหึมาที่คงอยู่ได้หลายทศวรรษ บนโลกพายุขนาดใหญ่จะอ่อนกำลังลงภายในไม่กี่สัปดาห์หรือเดือน แต่บนดาวเสาร์ สภาพแวดล้อมที่แตกต่างทำให้พายุคงอยู่ได้นานผิดปกติ

สิ่งที่รอการค้นพบในอนาคต

แม้ว่ายานแคสสินีจะสิ้นสุดภารกิจไปแล้วในปี 2017 ด้วยการพุ่งชนดาวเสาร์ แต่ข้อมูลที่ส่งกลับมายังคงถูกวิเคราะห์อยู่ คำถามสำคัญที่ยังไม่มีคำตอบ เช่น ความลึกที่แท้จริงของพายุหกเหลี่ยม และกลไกที่ทำให้รูปทรงหกเหลี่ยมคงสภาพมาตลอดหลายทศวรรษ ยังคงรอการศึกษาต่อไป

ในปี 2026 นี้ กล้องโทรทรรศน์อวกาศรุ่นใหม่อาจให้ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับพายุนี้ แม้จะไม่สามารถถ่ายภาพได้ละเอียดเท่ายานแคสสินีที่อยู่ใกล้ชิด แต่การเฝ้าสังเกตจากระยะไกลก็ยังให้ข้อมูลที่มีคุณค่า

---

คำค้นที่เกี่ยวข้อง

ดาวเสาร์, พายุดาวเสาร์, ระบบสุริยะ, ดาราศาสตร์, อวกาศ, ปรากฏการณ์ดาราศาสตร์, วิทยาศาสตร์, อวกาศและดาราศาสตร์, ดูดาว, กล้องดูดาว